వంగూరి వారి 50 ఏళ్ల అక్షర యజ్ఞం

(డా. వంగూరి చిట్టెన్ రాజు సాహితీ సదస్సు – రెండు రోజుల సమగ్ర సమీక్ష)

“దేశం దాటినా భాషను దాటని వాడు, సముద్రాలు దాటినా సంస్కృతిని మరువని వాడు.. నిజమైన తెలుగువాడు.” ఈ వాక్యానికి నిలువెత్తు నిదర్శనం డాక్టర్ వంగూరి చిట్టెన్ రాజు.

గత 50 ఏళ్లుగా అమెరికా అనే అగ్రరాజ్యంలో ఉంటూ, యాంత్రిక జీవనంలో కూరుకుపోయిన ప్రవాస భారతీయులకు.. తెలుగుదనాన్ని, తీయని హాస్యాన్ని, ఆలోచింపజేసే వ్యంగ్యాన్ని పంచుతున్న అక్షర ఋషి ఆయన. అటువంటి మహనీయుడి సాహితీ ప్రస్థానాన్ని ఆవిష్కరించేందుకు మద్రాసు క్రైస్తవ కళాశాల (తెలుగు శాఖ) మరియు మాడభూషి సాహిత్య కళా పరిషత్తు (చెన్నై) సంయుక్తంగా నిర్వహించిన రెండు రోజుల (జనవరి 10-11, 2026) అంతర్జాతీయ అంతర్జాల సదస్సు.. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయంగా నిలిచిపోయింది.

అంతర్జాలంలో అక్షర తోరణం – తెరవెనుక సారథులు: సాధారణంగా సాహితీ సభలంటే ఒక ఊరికో, ఒక హాలుకో పరిమితం అవుతాయి. కానీ ఈ సదస్సు తొమ్మిది దేశాల తెలుగు వారిని ఒకే వేదికపైకి తెచ్చింది. అమెరికాలో పగలు, భారత్ లో రాత్రి, ఆస్ట్రేలియాలో మధ్యాహ్నం.. ఇలా భిన్న కాలమానాల్లో ఉన్నా, అందరినీ కలిపింది మాత్రం “తెలుగు భాష” అనే ఒకే ఒక బంధం. జూమ్ (Zoom) వేదికగా, యూట్యూబ్ లైవ్ (YouTube Live) ద్వారా సాగిన ఈ అక్షర యజ్ఞం విజయవంతం కావడానికి ప్రధాన కారణం దాని వెనుక ఉన్న నిర్వాహక త్రయం.

ఈ బృహత్తర కార్యక్రమానికి ఆచార్య మాడభూషి సంపత్ కుమార్ (తెలుగు శాఖ, మద్రాస్ క్రైస్తవ కళాశాల) మరియు డాక్టర్ శ్రీపురం యజ్ఞశేఖర్ గారు మూలస్తంభాలుగా నిలిచారు. అకాడమిక్ విలువలు తగ్గకుండా, అదే సమయంలో ఆత్మీయత లోపించకుండా వారు ఈ సదస్సును తీర్చిదిద్దిన తీరు అద్భుతం. ఇక 9 దేశాల నుండి 50 మంది వక్తలను సమన్వయం చేస్తూ, సాంకేతిక ఇబ్బందులు తలెత్తకుండా, కార్యక్రమాన్ని తన భుజస్కందాలపై వేసుకొని నడిపించిన శ్రీమతి రాధికా మంగిపూడి గారి కృషి ప్రశంసనీయం. మాడభూషి సాహిత్య కళా పరిషత్ వారి నిర్వహణ సామర్థ్యం ఈ సదస్సును మరో స్థాయికి తీసుకెళ్లింది.

మొదటి రోజు: దిగ్గజాల మాటల మూట శనివారం (జనవరి 10) జరిగిన ప్రారంభ సభ.. వంగూరి వారి వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించింది. ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసిన సినీ గేయ రచయిత శ్రీ భువనచంద్ర గారు మాట్లాడుతూ.. “నవ్వించేవాడు దేవుడు.. ఆ దేవుడు వంగూరి చిట్టెన్ రాజు” అని అభివర్ణించడం సభికులను కదిలించింది. ఒక రచయిత తన పుస్తకాలను అచ్చు వేసుకోవడమే కష్టమైన ఈ రోజుల్లో, లాభాపేక్ష లేకుండా 137 మంది ఇతర రచయితల పుస్తకాలను సొంత ఖర్చుతో ప్రచురించిన వంగూరి ఫౌండేషన్ సేవలను ఆయన కొనియాడారు.

కీలకోపన్యాసం చేసిన డా. అద్దంకి శ్రీనివాస్ గారు, రాజుగారి రచనల్లోని అంతర్లీన వేదనను పట్టుకున్నారు. “బంగారు పంజరంలో ఉన్న చిలుక, తన పాత చెట్టు తొర్ర కోసం చూసినట్లు.. అమెరికా భోగభాగ్యాల మధ్య ఉన్నా, రాజుగారి మనసు ఎప్పుడూ కాకినాడ వీధుల్లోనే తిరుగుతూ ఉంటుంది” అని ఆయన చేసిన విశ్లేషణ అద్భుతం.

అమెరికామెడీ: ఒక కొత్త కోణం ఈ సదస్సులో ప్రధానంగా చర్చకు వచ్చిన అంశం “అమెరికామెడీ” (Americomedy). తెలుగు సాహిత్యంలో హాస్యం కొత్త కాదు. కానీ, ప్రవాస జీవితంలోని ఇబ్బందులను, వీసా కష్టాలను, డాలర్ల వెనుక ఉన్న ఆవేదనను, తరాల మధ్య అంతరాలను (Generation Gap).. “నవ్వు” అనే పూత పూసి అందించడం వంగూరి వారి ప్రత్యేకత. ఇది కేవలం హాస్యం కోసం రాసినది కాదు, ఇది ఒక సామాజిక విశ్లేషణ.

• 1970లలో రాసిన “జులపాల కథ” ద్వారా అమెరికా సెలూన్లలో మనవాళ్ళు పడే పాట్లను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించారు. కొత్త దేశం, కొత్త సంస్కృతి, కొత్త అలవాట్లు.. వీటి మధ్య నలిగిపోయే సామాన్యుడి గందరగోళాన్ని ఆయన ఎంతో చమత్కారంగా వర్ణించారు.
• నేటి “కోవిడ్ కథల” ద్వారా, క్వారంటైన్ కష్టాలను కూడా నవ్వుతూ భరించే ధైర్యాన్ని ఇచ్చారు. మహమ్మారి సమయంలో మనుషులు పడ్డ ఇబ్బందులను, భయాలను కూడా ఆయన హాస్యంగా మలిచి, మనోధైర్యాన్ని నింపారు.
• వారి సతీమణిని ఉద్దేశించి సృష్టించిన “క్వీన్ విక్టోరియా” పాత్ర.. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న తెలుగు భర్తలకు ఒక “ఐకాన్” (Icon) గా మారిపోయింది. భార్యాభర్తల మధ్య జరిగే చిన్న చిన్న గొడవలు, అలకలు, ప్రేమలు.. ఇవన్నీ ఈ పాత్ర ద్వారా ఎంతో సహజంగా, మనసుకు హత్తుకునేలా చిత్రీకరించారు. ప్రతి తెలుగు ఇల్లాలు తనలో ఒక క్వీన్ విక్టోరియాను చూసుకుంటుంది అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు.

రెండవ రోజు: విశ్లేషణల వెల్లువ ఆదివారం (జనవరి 11) జరిగిన సదస్సులో సుమారు 50 మంది వక్తలు, పరిశోధకులు పాల్గొని రాజుగారి సాహిత్యాన్ని లోతుగా విశ్లేషించారు. ఇది కేవలం పొగడ్తల సభ కాదు, ఇది ఒక సాహిత్య విశ్లేషణ వేదిక.

• ఆచార్య త్రివేణి వంగరి గారు.. రాజుగారు కథలకు పెట్టే పేర్లు (ఉదా: గోడ మీద పిడకలు, మటన్ సామ్రాట్) ఎంత ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయో వివరించారు. శీర్షికలోనే కథలోని సారాంశాన్ని, హాస్యాన్ని నింపడం రాజుగారి ప్రత్యేకత అని ఆమె సోదాహరణంగా వివరించారు.
• శ్రీనివాస్ భరద్వాజ్ కిషోర్ గారు.. కొత్తగా రాసే రచయితలకు వంగూరి వారి “సున్నిత హాస్యం” (Self-deprecating humor) ఎలా పాఠం అవుతుందో సోదాహరణంగా వివరించారు. ఎదుటివారిని కించపరచకుండా, తనలోని లోపాలను చూపిస్తూ నవ్వించడం అత్యున్నతమైన హాస్యం అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
• శ్యామలాదేవి గారు.. రాజుగారి ప్రభావంతో తాను కూడా ఎలా రచయిత్రిగా మారానో చెబుతూ, గురువుగారిపై తన అభిమానాన్ని చాటుకున్నారు. రాజుగారి రచనలు చదివి స్ఫూర్తి పొంది, తను కూడా రచనలు చేయడం మొదలుపెట్టానని ఆమె చెప్పడం, రాజుగారి ప్రభావం ఎంతటిదో తెలియజేస్తుంది.
• డా. సబ్బాని లక్ష్మీనారాయణ గారు.. “జ్ఞాపకాలు – నివాళులు” పుస్తకాన్ని విశ్లేషిస్తూ, ప్రముఖులతో రాజుగారికి ఉన్న అనుబంధాన్ని గుర్తుచేశారు. బాపు-రమణ, శ్రీశ్రీ, అక్కినేని వంటి మహనీయులతో రాజుగారికి ఉన్న సాన్నిహిత్యం, వారి వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ఎంతగానో దోహదపడిందని ఆయన అన్నారు.
• వండవల్లి సుజాత మూర్తి గారు.. “అమెరికా కాలక్షేపం” పుస్తకంలోని కథలను సమీక్షిస్తూ, దైనందిన జీవితంలోని చిన్న చిన్న సంఘటనలను రాజుగారు ఎంత రసవత్తరంగా మలుస్తారో వివరించారు.
• సంధ్యారాణి కన్మంత గారు.. రాజుగారి నాటికల గురించి మాట్లాడుతూ, రంగస్థలంపై అవి పండించే హాస్యాన్ని, సందేశాన్ని వివరించారు.

ముగింపు సభ: గురువుగారి ఆశీస్సులు ముగింపు సభలో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత ఆచార్య మృణాళిని గారు మాట్లాడుతూ.. “సిలికానాంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఏ (తెలుగు) కోర్సులో చేరిన మొట్టమొదటి విద్యార్థి చిట్టెన్ రాజు గారే” అని గుర్తు చేయడం, 80 ఏళ్ళ వయసులో కూడా ఆయనకున్న నేర్చుకునే ఆసక్తికి (Student for Life) నిదర్శనం. బాపు-రమణలు, శ్రీశ్రీ, బాలమురళీకృష్ణ వంటి దిగ్గజాలతో రాజుగారికి ఉన్న అనుబంధం.. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. తనకంటే చిన్నవారైనా సరే, వారి నుండి నేర్చుకోవడానికి ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటారని, అదే ఆయనను ఇంతటి స్థాయికి చేర్చిందని మృణాళిని గారు ప్రశంసించారు.

కథానాయకుడి స్పందన: వినమ్రతకు నిదర్శనం చివరగా మాట్లాడిన డాక్టర్ వంగూరి చిట్టెన్ రాజు గారు తనదైన హాస్యంతో అందరినీ నవ్వించారు. “రెండు రోజులుగా నా గురించి అందరూ ఇంతలా పొగుడుతుంటే.. ఇది సన్మాన సభలా కాకుండా, సంతాప సభ రిహార్సల్స్ లా అనిపించింది” అని ఆయన వేసిన జోక్ కు సభ మొత్తం నవ్వుల్లో మునిగిపోయింది. ఈ ఒక్క మాట చాలు, ఆయనలోని హాస్య చతురతను, సమయస్ఫూర్తిని తెలియజేయడానికి. ఆ వెంటనే గంభీరంగా మారుతూ.. “నేను రాసింది కొంచెమే.. కానీ మీరు విశ్లేషించింది కొండంత. మీ ప్రేమ నన్ను మరింత బాధ్యతాయుతంగా మార్చింది. నా దగ్గర ఇంకా 80 ఏళ్లకు సరిపడా సరుకు ఉంది. నేను రాస్తూనే ఉంటాను, మిమ్మల్ని నవ్విస్తూనే ఉంటాను” అని వినమ్రంగా నమస్కరించారు. ఆయన మాటల్లోని ఆత్మవిశ్వాసం, ఉత్సాహం అందరిలోనూ కొత్త శక్తిని నింపాయి.

తుది మాట: డాక్టర్ వంగూరి చిట్టెన్ రాజు గారు ఒక వ్యక్తి కాదు.. ఒక వ్యవస్థ. వృత్తి రీత్యా మెకానికల్ ఇంజినీర్ అయిన ఆయన, ప్రవృత్తి రీత్యా “హాస్య కిరణాలను” వెదజల్లే వెలుగు దివ్వె. ఈ సదస్సు.. ఆ మహనీయుడి 50 ఏళ్ల కృషికి మనం ఇచ్చిన చిన్న “రిటర్న్ గిఫ్ట్”. తెలుగు భాషకు, సాహిత్యానికి ఆయన చేసిన సేవ వెలకట్టలేనిది.

ఈ కార్యక్రమ విజయంలో కీలక పాత్ర పోషించిన ఆచార్య మాడభూషి సంపత్ కుమార్, డాక్టర్ శ్రీపురం యజ్ఞశేఖర్, మరియు శ్రీమతి రాధికా మంగిపూడి గార్లకు తెలుగు సాహితీ లోకం రుణపడి ఉంటుంది.

భావితరాల ప్రవాస భారతీయులకు తెలుగు నేర్పించాలన్నా, మన సంస్కృతిని పరిచయం చేయాలన్నా.. వంగూరి వారి సాహిత్యమే ఏకైక మార్గం. ఆ మార్గంలో నడుస్తున్న ప్రతి ఒక్కరికీ “తెలుగు ప్రపంచం” అభినందనలు తెలియజేస్తోంది. ఈ అక్షర యజ్ఞం ఇక్కడితో ఆగిపోకూడదని, ఇలాంటి సదస్సులు మరెన్నో జరగాలని, తెలుగు భాషా జెండా ప్రపంచ నలుమూలలా రెపరెపలాడాలని కోరుకుందాం.

“జై తెలుగు.. జై వంగూరి వారి సాహిత్యం!”

పురుషోత్తం నారగౌని (Mobile : 8897388393)